گروه تسبيح

تسبيح ماه‌ها او را مي‌ديدم که آن گوشه‌ي اردوگاه، سنگ‌هاي ريز را بر زمين سيماني مي‌کشيد. گاهي کمي آب مي‌ريخت تا سنگ‌ها بهتر ساييده شوند. گاهي هم به سر انگشتانش نگاه مي‌کرد که ساييده و مجروح مي‌شدند. روزي که کار را تمام کرد، آن را جلوي چشمانش گرفته بود و لبخند مي‌زد. زير لب هم چيزي مي‌گفت. تسبيحي نود و نه دانه. يک دست و سياه که رشته‌اي تابيده از نخ، از ميانشان عبور مي‌کرد. حالا ديگر هديه‌ي مادر آماده بود. چند روز ديگر نماينده‌هاي صليب سرخ مي‌آمدند و او اميدوار بود بتواند آن را به همراه نامه‌اي به مادر برساند. روز بعد وقتي تفتيش عراقي‌ها در آسايشگاه تمام شد، او را سر جايش ديدم. نشسته بود و هيچ نمي‌گفت. نزديک رفتم و سلامش کردم. با لبخندي تلخ، به آرامي گفت: « عراقي‌ها تسبيح را بردند. » روزهاي نخستين اسارت، غربت و محروميت هجوم مي‌آورد تا اسير ايراني را در هم بشکند. وحشت اردوگاه هم به اين هر دو کمک مي‌کرد. قدم زدن آرام، هنگام بيرون‌باش و در ميان سربازان خشن و کابل‌هايي که بالا و پايين مي‌رفت، نشانه‌ي متانت اسير ايراني بود که تسبيحي گِلي يا هسته خرمايي را در دست خود مي‌چرخاند و زير لب ذکر خدا مي‌گفت و روح را در عالم معنا پرواز مي‌داد. تسبيح گِلي، نخستين مصنوع دست اسير بود که با خاک سرزمين رماديه به راحتي ساخته مي‌شد و در جانماز کوچک او ديده مي‌شد. ساخت هر تسبيح و کيفيت آن، بستگي به محيط‌ها و شرايط مختلف اسارت داشت. انواع تسبيح‌ها عبارت بودند از: هسته خرمايي، گِلي، سنگي، فلزي، پلاستيکي و تسبيح‌هايي که در اواخر اسارت با نوک خودکار ساخته مي‌شد. مقداري از خاک اردوگاه را با آب خيس کرده، آن را ورز مي‌دادند. سپس دانه‌هاي تسبيح را به شکل‌هاي دلخواه و هم سان مي‌ساختند. آن گاه با نوک سوزن، دانه‌ها را طراحي و تزيين مي‌کردند. نخ جوراب‌هاي کشي را باز و چند لايه کرده، تا پس از تابيدن، به عنوان نخ تسبيح از آن استفاده نمايند. منگوله‌ي تسبيح را با نخ‌هاي کشيده شده از تکه پارچه‌ها يا حاشيه‌ي پتو مي‌ساختند و سيم آن را از رشته‌ي سيم‌هاي برق يا از ترانس‌هاي سوخته‌ي مهتابي مخفيانه به دست مي‌آوردند و آن را دور سوزني به شکل فنر مي‌پيچيدند. هسته‌هاي خرما را که عراقي‌ها برخي اوقات برايشان مي‌آوردند، چند روزي در آب مي‌گذاشتند تا نرم شود. سپس با يک تيغ، دور از چشم دشمن، به آنها شکل مي‌دادند. دانه‌هاي تراشيده شده را با يک درفش کوچک ( ساخته شده از سيم خاردار ) سوراخ مي‌کردند. بعد، اين دانه‌ها را به آرامي روي زمين سيماني مي‌ساييدند تا به شکل دلخواه درآيد. پس از آن با کمي روغن‌مالي يا سرخ کردن آن ها روي چراغ نفتي، دانه‌هاي ظريف تسبيح به دست مي‌آمد. دقت و حوصله‌ي برخي از اسرا، وادارشان مي‌کرد تا تسبيح‌هاي نقره‌کوب بسازند؛ سوراخ نمودن تک‌تک دانه‌ها با يک سوزن داغ و قرار دادن سيم مسي در آن سوراخ‌ها و کوبيدن هر دانه با احتياط و ظرافت، مراحلي بود که مي‌بايست به خوبي انجام شود. گاه مي‌شد که اسير ايراني، هنر خود را روي يک تسبيح آن چنان متجلّي مي‌ساخت که ديدن آن و نقره‌کوبي طراحي شده بر روي دانه‌ها، همه را به شگفتي وا مي‌داشت. ¯ ساخت تسبيح‌هاي سنگي به وقت بيشتري نياز داشت. آن ها نخست سنگ‌هاي ريز و يک‌رنگ را به سختي پيدا مي‌کردند؛ سپس آن ها را يکي‌يکي بر زمين سيماني و خيس مي‌کشيدند. اين کار روزها طول مي‌کشيد. بعد با مته‌ي دستي – که آن را مخفيانه مي‌ساختند – دانه‌ها را با احتياط سوراخ مي‌کردند. ¯ تسبيح‌هايي هم با نوک خودکار ساخته مي‌شد. ساخت اين گونه تسبيح‌ها زماني رايج شد که خودکار از دايره‌ي ممنوعيت آزاد گشت. تسبيح‌هاي چوبي هم از شاخه‌هاي نازک چند درختي که سال‌هاي اول اسارت در وسط اردوگاه موصل به چشم مي‌خورد، ساخته مي‌شد. نخست شاخه‌هاي دلخواه را در آب خيس مي‌کردند تا نرم شود؛ سپس پوست روي آن را گرفته و با دقت و ذوق هنري، آن ها را به شکل‌هاي دلخواه مي‌ساختند.آن گاه دانه‌ها را در روغن سرخ مي‌کردند تا زيباتر شود.

منبع : کتاب رهاورد غربت

1

2

بعدي