بقعه مبارکه

حرم مطهر که پيکر مقدس حضرت رضا (ع) در آن مدفون است ،زير گنبدي زرين و باشکوه که جلاي خورشيديش، جلوه ملکوت خدا را تداعي مي‌کند، جاي دارد.اين بناي عظيم ،هسته مرکزي ابنيه آستان قدس رضوي است که بناهاي ديگر، آن را همچون نگيني در ميان گرفته است.
شکل هندسي حرم مطهر، تقريباً مربعا است و مساحت آن بعد از عمليات توسعه ،به حدود 129 هزار مترمربع رسيده است.
حرم از دو طرف (جنوب و مشرق) به وسيله درهاي طلا به رواقها راه دارد و از دو طرف ديگر (شمال و مغرب) از طريق دو صفه بزرگ به ديگر رواقها و مسجد بالاسر مرتبط هستند.در چهار ضلع حرم مطهر چهار صفه بزرگ به قرينه و مقابل يکديگر قرار گرفته‌اند.
از طريق اين صفه‌ها به داخل و خارج حرم رفت و آمد مي‌شود اين صفه‌ها عبارتند از :
الف ) صفه جنوبي : اين صفه در ضلع پيش روي مبارک واقع است و در طلاي پيش رو در معبر اين صفه جاي دارد اين صفه راه ارتباطي رواق دارالحفاظ و روضه منوره است.
ب ) صفه شمالي : اين صفه در پشت سر مبارک واقع و راهي ارتباطي ميان حرم و دو رواق دارالفيض و توحيدخانه است.
ج ) صفه شرقي : اين صفه در ضلع پايين پاي مبارک واقع شده و از اين طريق رواق گنبد حاتم خاني به حرم مطهر مرتبط مي‌شود بر بلنداي قامت اين صفه نيز دري زرين نصب است.
د ) صفه غربي يا صفه بالاسر حضرت : اين صفه در ضلع غربي حرم واقع شده و راهي است بين حرم و مسجد بالاسر.
پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ادامه عمليات و اقدامات ساختماني در اماکن، قسمتهايي ديگر از حرم مطهر، از جمله پشت سر و پيش رو و پايين پاي مبارک نيز توسعه يافت و با انجام عمليات توسعه ،نماي آن همانند ضلع بالاسر مبارک با کاشي معرق تزئين شد.
از طرف ديگر چون قسمت بالاسر مبارک بتني و پي سخت داشت و سه طرف ديگر با پي آجري و سست بود گنبد در مقابل نيروهاي جانبي مانند نيروهاي حادث از زلزله، مقاومت نداشت از اين روز بازسازي اطراف حرم ضروري بود و عمليات توسعه پشت سر مبارک از اول آبانماه 1358 شروع و به مساحت 18 مترمربع وسعت يافت و نماي آن مانند مسجد بالاسر مبارک کاشي کاري شد.
در ادامه برنامه توسعه داخل حرم مطهر و افزايش قدرت ايستادگي گنبد، در ارديبهشت ماه سال 1359 عمليات تجديد بناي اساسي و توسعه دو ضلع پيش رو و پايين پاي مبارک به مساحت 36 مترمربع انجام گرفت و در 25 اسفندماه سال 1359 بازگشايي شد و مورد استفاده زائران قرار گرفت.
در اين بازسازي در پايين پا تعويض و اندازه آن به مقدار 70/1 متر افزايش يافت.عرض در چهار لتي فعلي 3870 متر افزايش يافت عرض در چهار لتي فعلي 70/3 متر مي‌باشد و پيش روي مبارک داراي سه راه ورودي شد و وسعت چشمگير پيدا کرد، به گونه‌اي که زائران به آساني مي‌توانند تشرف يافته و يا هنگام توقف در دارالحفاظ نيز ضريح مطهر را مشاهده نمايند.علاوه بر آن وضع موجود گنبد حفظ و در مقابل حرکات احتمالي زمين نگهداري شد و به تدريج اطراف بقعه منوره ضمن بازسازيها و وسعت و گنجايش قابل ملاحظه‌اي يافت.